jodenhouttuinen

jodenbreejodenhoutOp sommige oude plattegronden van Amsterdam is deze straat nog steeds te vinden, maar in het echt is ze verdwenen: de Joden Houttuinen. Ze lagen bij het water, bij de Jodenbreestraat, aan de overkant van de Houtkopersburgwal (op Uilenburg). Dit deel van de stad was straatarm en de huizen waren ernstig verkrot (kaart boven, 1883).

Jodenhouttuinen rond 1900
Jodenhouttuinen rond 1900

Jodenbuurt
Gemeenteambtenaar L Hermans schreef in 1901 een verslag over de onderzoeken naar deze buurt(en) en liet een aantal gegevens over deze buurten na. Hij schreef dat 78 van de 138 woningen in de Joden Houttuinen stonk, dat de bevolkingsdichtheid in deze buurt ruim zeven maal groter was dan de gehele stad en dat in 1896 het voorkomen van besmettelijke ziekten per 100 huizen in de Jodenbuurt:
voor mazelen 14 maal
voor roodvonk 13,5 maal
voor diphterie 2,5 maal
voor typhus ruim 2,5 maal groter was dan voor de gehele stad. Daarnaast was het sterftecijfer aanmerkelijk hoger.

jodenhouttuinen Sloop
In de jaren 60 van de vorige eeuw werden deze krotten gesloopt, samen met de vervallen huizen in de Jodenbreestraat, die tot die tijd nog erg smal was. Volgens het wederopbouwplan van 1953 zouden op die plek een open ruimte langs het water komen met 4 rijen bomen en plaats voor marktkramen. Op deze plaats werd echter het Burgemeester Tellegenhuis gebouwd. Het Tellegenhuis is beter bekend onder de naam “Maupoleum” (foto rechtsboven, hoek met de Valkenburgerstraat), naar een van de eigenaren, Maup Caransa.

Dit gebouw heeft hier niet lang gestaan en werd in 1994 gesloopt. Het gebouw wat nu op deze plaats staat heeft niet charme van oude Amsterdamse huizen, maar is wel een vooruitgang. Hier zetelt onder andere de Hogeschool voor de Kunsten.
Verder was op de Jodenhouttuinen boksschool Olympia gevestigd. In 1940 organiseerden Joodse jongeren zich hier tot een knokploeg, om zich te kunnen verweren tegen de WA. Zij waren betrokken bij de knokpartij van 11 februari 1941 op het Waterlooplein, waarbij WA’er Koot dodelijk gewond raakte. Zijn dood en de daarop volgende anti-Joodse maatregelen leidde tot de Februaristaking.

2008
2008

Bekende bewoners
Rebekka Brilleslijper, die als Lin Jaldati furore maakte als zangeres van Jiddische liederen, werd in 1912 op de Jodenhouttuinen geboren.
Op Jodenhouttuinen 36 groeide Stella Fontaine op.
Barend Zwaaf is de zoon van Israël Zwaaf, die op de Jodenhouttuinen 68-72 in 1916 een zuurinleggerij had.

 

Willem Witsen, Jodenhouttuinen
Willem Witsen, Jodenhouttuinen

Vroeger en nu
Een vergelijking tussen de situatie van vroeger en die van nu staat hier.
Een verhaal over een brand op de Jodenhouttuinen staat hier.

 

bron:
Wiel, Rein van der, Van Rapenburgstraat naar Amerika. De levenstijd van diamantbewerker Andries van Wezel (1656-1921) (Amsterdam 2010) 18