Nieuwe Herengracht

Nieuwe Herengracht 1 – Rosenbaum
Op dit hoekpand met de Amstel was apotheek Rosenbaum gevestigd. Meer informatie over het gezin Rosenbaum via deze link.

Nieuwe Herengracht 3 – Spijer
S Spijer was arts in maag-, ingewands- en stofwisselingsziekten en was tot 1924 op dit adres gevestigd. Daarna vestigde hij zich op de Weteringschans 136.

Nieuwe Herengracht 19 – M B Oudkerk
M B Oudkerk was in 1938/1939 handelaar in textiel en handelde vanaf dit adres. We zoeken meer informatie.

Nieuwe Herengracht 23 – Joodse Raad
In de oorlog was hier de Broodvoorziening, een afdeling van de Joodse Raad. Ook werd de groente-distributie hier geregeld.

nr 33 toen
nr 33 toen

Nieuwe Herengracht 33 – oude mannenhuis
Hier was het Portugees-Israëlitisch oude mannenhuis. 10 mannen vonden daar onderdak. In 1943 werden de bewoners gedeporteerd. De bewoners in 1943 waren niet alleen oude mannen, en in dit pand woonden:
Jacob Lopes Cardozo 27 april 1857 – 19 februari 1943;
Samuel Sealtiel 26 mei 1857 – 28 februari 1943;
Abraham de Costa de Fonceca 29 juni 1859 – 19 februari 1943;
Mozes Querido 13 juni 1863 – 11 februari 1944;
Abraham Cohen de Paraira 18 oktober 1863 – 11 februari 1944;
Salomon Nunes Nabarro 27 december 1865 – 14 mei 1943;
David Lopes Dias 22 september 1867 – 19 februari 1943;
Daniel de Leon 9 januari 1870 – 19 februari 1943;
Fokje Mendes Monteiro – Blitz 7 juli 1870 – 1 maart 1945;
Isaak Mendes Monteiro 1 december 1870 – 21 februari 1944;
Louise Estelle Polak 11 november 1899 – 19 februari 1943;

nr 33 nu
nr 33 nu

Elisabeth Presser – Vieijra 22 maart 1903 – 3 september 1943;
Bernard Presser 15 juli 1907 – 14 september 1941;
Abraham Frank 3 augustus 1913 – 4 juni 1943;
Margaretha Frank – Walvis 9 december 1914 – 4 juni 1943;
Jozef Abraham Presser 10 maart 1940 – 6 maart 1944;
Isidore Philip Presser 10 maart 1940 – 6 maart 1944.

Nieuwe Herengracht 35 – mezoeza
Op nummer 35 is op de rechter deurstijl nog te zien dat daar vroeger een Mezoeza heeft gezeten. Dit is een klein kokertje met een stukje perkament waarop een tekst uit de Torah staat. Tegenwoordig (2017) is de post strak geschilderd en zijn de sporen van dit verleden vrijwel onzichtbaar.

 

Nieuwe Herengracht 43 – Lopes Suasso
Hier woonde de adellijke familie Lopes Suasso. Zij verkregen hun titel vanwege de nauwe betrekkingen met het Spaanse hof. Ze behoorden met De Pinto, Pereira en Belmonte tot de meest welgestelde Joodse families van de stad. In de 19e eeuw was Jonkheer Augustus Lopes Suasso een van de belangrijkste kunstverzamelaars van Nederland. In 1890 heeft weduwe Suasso – De Bruyn de kunstverzameling aan de stad Amsterdam nagelaten. Uit deze collectie ontstond het Stedelijk Museum.

Nieuwe Herengracht 45 – Da Costa

Hier woonde schrijver Isaäc da Costa (1798-1860). Hij was een van de belangrijkste personen van de 19e eeuw. Na hem woonden in dit huis ook Sem Premsela (1869-1936) en zijn zoon Meijer Jacob Premsela (1904-1971). Zij waren beide huisarts.

nwherengr47nieuweherengracht47Nieuwe Herengracht 47 – Curiël
Hier woonde Mozes Curiël (Hieronymus Nunes da Costa, 1620 – 1697). Zijn vader kwam uit Hamburg en was gezant (ambassadeur) van de koning van Portugal.
Later is hij in de adelstand verheven vanwege zijn inzet voor de Portugese onafhankelijkheid.
Mozes was onder andere bevriend met stadhouder Willem III, die verschillende keren in dit huis gelogeerd heeft. Nunes da Costa was een van de financiers voor de Portugese Synagoge en heeft ook het hout van de heilige Ark geschonken. In de oorlog werd dit pand gebruikt voor gevluchte Joden uit Midden-Europa. Na de oorlog werd dit pand afgebroken voor de aanleg van de metro en in 1993 is het herbouwd.

messias2


Nieuwe Herengracht 69b – Messias

Hier is een van de winkels van Josua Messias gevestigd geweest, in klokken en horloges. Josua had -een goed lopende – reusachtige klok op een andere vestiging gemonteerd, op de Damstraat 38 (tot ca 1930).

Nieuwe Herengracht 93 – De Castro
De beroemdste bewoner van dit pand was David Henriques de Castro (1826 – 1898). Hij kocht dit pand in 1859. Daarvoor was het een school, voor “de Israëlitische kinderen uit de gegoede stand“. Die school werd opgeheven omdat in 1857 de Schoolwet werd ingevoerd en de subsidie van het rijk verviel. Castro is bekend geworden door zijn bibliotheek én door zijn onderzoek op de Portugese begraafplaats Ets Haim in Ouderkerk. Op de eerste verdieping staat er nog steeds een Davidsster in het plafond, een herinnering aan deze bewoner.
Tussen 1901 en 1925 was hier Maison Frijda gevestigd.
 

bijbelathias2Nieuwe Herengracht 103 – Athias
In 1685 lieten de Joodse drukker Joseph Athias en zijn vrouw dit woonhuis bouwen. Zij waren een van de drukkers die hebben bijgedragen aan de roem van Amsterdam als stad van de boekdrukkunst. Joodse boeken (nevenstaande illustratie) werden uitgegeven in het Hebreeuws, Spaans, Portugees en het Jiddisj. En deze drukkers mochten ook Engelse bijbels drukken. Ondanks zijn roem ging het deze drukker zakelijk niet goed en hij moest zelfs onderduiken vanwege zijn schulden. (Op een veilingsite vond ik in 2007 een door Athias gedrukte bijbel voor de prijs van $ 5.500). Uiteindelijk komt in 1734 het pand in handen van de zakenman Aron de Joseph de Pinto, een neef van David de Pinto in de Anthoniebreestraat.
Hij verbouwt het pand in 1751. Zijn kinderen verkopen in 1787 het huis aan financier en tabaksplanter Benjamin Cohen. Cohen is de man die in 1785 de door de patriotten verdreven stadhouder Willem V en zijn vrouw Wilhelmina onderdak verschaft in zijn Amersfoortse woning. Vanaf 1790 heeft Jonas Daniël Meijer, de eerste Joodse advocaat die werd toegelaten tot de balie, in dit pand gewoond met zijn moeder, Marianne Cohen.
In 1813 wordt het pand verkocht aan diamanthandelaar Elkan Jacob Levie de Vries.

Huize Stranders (Nieuwe Herengracht 103)
Huize Stranders (Nieuwe Herengracht 103)

Nieuwe Herengracht 103 – Stranders
Van 1902 tot 1921 was er een deftig Joods restaurant in het pand gevestigd en feestgebouw Huize Stranders. Daarna is het pand door verbouwingen minder mooi geworden. Een tuinhuis dat bij dit pand hoorde werd afgebroken en weer opgebouwd in Ukkel (België). Meer over Huize Stranders via deze link.

Nieuwe Herengracht 111 – De Vries
E J de Vries was arts en woonde in 1896 op dit adres.

Nieuwe Herengracht 111 – Lippman
Hier was de bankiersfirma Lippman Rosenthal en Co gevestigd. Baron George Rosenthal woonde hier bij het kantoor en Leo Lippman woonde op 119. Deze bank stond erg goed bekend, totdat de Duitsers in de oorlog een ander doel hadden voor deze bank (zie Sarphatistraat).
In 1880 gaf George Rosenthal de uitgebreide boekenverzameling van zijn vader aan de stad Amsterdam. Dit is nu de Bibliotheca Rosenthaliana en onderdeel van de Universiteitsbibliotheek. De vrouw van Rosenthal, Sophie Rosenthal-May (1838 – 1921) deed erg veel voor de armen en meer over haar is te vinden bij scholen en Nieuwe Keizersgracht.

Nieuwe Herengracht 117 – Hollandia
Op dit asdres was van 1912 tot 1915 de Plantage Bioscope gevestigd en van 1915 tot 1960 Theater/bioscoop Hollandia.

Nieuwe Herengracht 119 – lederwarenfabriek S S Neuhaus
Siegbert Samuel Neuhaus werd geboren in Frankfurt op 10 mei 1907 als zoon van David Neuhaus en Klara Neuhaus. Al voor de oorlog vluchtte Siegbert naar Amsterdam maar werd weer opgepakt en kwam in Westerbork terecht. Vanuit Westerborg werd Siegbert op 4 mei 1944 gedeporteerd naar Bergen-Belsen en overleefde de oorlog. Na de oorlog vestigde hij zich opnieuw in Amsterdam waar hij een lederwarenfabriek begon. In juli 1954 komt deze fabriek voor het eerst in de krant, er werd personeel gezocht. De laatste advertentie dateert van 1969.
Op 31 mei 1951 werd Siegbert Samuel Neuhaus genaturaliseerd tot Nederlander. Volgens die opgave is hij dan al fabrikant van lederwaren. Het pand is na 1987 afgebroken.

Nieuwe Herengracht 121-2 – Van Hessen
Het gezin Van Hessen woonde hier in de eerste helft van de 20e eeuw. Frieda was operazangers, haar broer Eduard violist.

Walter Suskindbrug
Walter Suskind kwam uit Duitsland en leefde van 1906 tot 1945. Hij werkte in de oorlog bij de crèche tegenover de Hollandse Schouwburg. Samen met Felix Halverstad en Bert de Vries smokkelde hij kinderen van Joden die gedeporteerd werden. Toen het grootste deel van de Joodse bevolking uit Amsterdam was weggevoerd moesten ook Walter Suskind en zijn gezin naar Westerbork. Uiteindelijk moest hij met zijn gezin met het transport van 3 september 1944 ‘naar het oosten’. Dit was het laatste transport, waar ook Anne Frank in zat. Walter Suskind is in Midden-Europa omgekomen.

bron:
Nieuw Israëlitisch Weekblad, 19 juni 1896, De Vries, nummer 109
ibidem, 4 juli 1924, Spijer, nummer 3
met dank aan Mr S B Stranders
“Advertentie Neuhaus”. “De waarheid“. Amsterdam, 31-07-1954. Geraadpleegd op Delpher op 23-07-2017, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010370081:mpeg21:a0152
“Advertentie Neuhaus”. “De Telegraaf“. Amsterdam, 25-09-1969. Geraadpleegd op Delpher op 23-07-2017, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:011197877:mpeg21:a0081
Ontwerp van Wet 2251, naturalisatie van Borbala Antok en 20 anderen, 30 juli 1951

Illustratie:
foto Huize Stranders © joodsamsterdam.nl
foto bord Nieuwe Herengracht  47, 3 december 2016 © joodsamsterdam
beeldbank Stadsarchief Amsterdam, collectie bureau Monumentenzorg, uitsnede BMAB00025000087_007

Laatst aangepast:
23 juli 2017