Rapenburgerstraat

bethhamidr1bethhamidr2De Rapenburgerstraat was de hoofdstraat van het aangeplempte stuk land wat tijdens de tweede uitleg bij de stad werd gevoegd. De geschiedenis van Rapenburg, Marken en Uilenburg loopt parallel, toen dit deel voor bebouwing geschikt werd vonden arme Oost-Europese Joden hier hun thuis. Zij waren naar Nederland gevlucht voor de pogroms. Dat is ook de reden waardoor veel Joodse sporen in dit deel van de stad Asjekenazisch zijn.

Rapenburg werd al snel een zeer arm deel van de stad. In de 19e eeuw heeft men wel geprobeerd de Rapenburgerstraat op te knappen en resten daarvan zijn nu nog te zien.
Op de foto het Beth HaMidrasj Ets Haim (Leerschool Boom des Levens). Het gebouw stamt uit 1883, en de gevel werd aangepast in 1973. Het was een leerhuis waar volwassenen samen kwamen om te leren uit oude Hebreeuwse literatuur. Dat werd binnen dit instituut al gedaan sinds 1740 en toen werd de Dritt Sjoel hiervoor gebruikt. In 1883 kreeg men een eigen onderkomen, ontworpen door architecten G B Salm en A Salm. Er was ook een synagoge gevestigd in dit pand.

rapenburgerneiekilleEen eind verder op de Rapenburgerstraat vinden we de Rapenburgersjoel van de Neie Kille. Deze synagoge was van een afsplitsing van de liberale gemeente en deze afsplitsing bestond tussen 1796 en 1808. De synagoge stamt uit 1799. Tot in de oorlog is deze synagoge in gebruik gebleven en nadat hij door de nazi’s grondig was geplunderd is hij niet meer als sjoel gebruikt. Meer informatie via deze link.
Aan het gebouw is de locatie waar de mezoezah zat, nu eens niet op een houten deurpost (want die zijn veelal verdwenen en de sporen ook) nog te zien.

Rapenburgerstraat 34 – 36 Saadat Zekeniem
In 1792 was er een gaarkeuken op Rapenburgerstraat 34-36 gevestigd speciaal voor ouder Joodse mensen, saadat zekeniem. Dit pand is afgebroken.

Rapenburgerstraat 38-42 – Hoedenfabriek Gebroeders Verduin N.V.
Op dit adres was deze hoedenfabriek gevestigd.

Rapenburgerstraat 52 – Nederlands Israëlitische Voorbereidende School
Deze school was hier in 1939 gevestigd.

Rapenburgerstraat 67 – Ostjidischer Arbiter Kulturfarajn Sch.Anski
in de Valckenierstraat was voor de oorlog het zaaltje van de oost – Joodse immigranten gevestigd. Waarschijnlijk was dit gebouw “De Leeuw”. De vereniging, doorgaans Sch.Anski genoemd, werd in 1920 opgericht. Na de oorlog zat de organisatie op de Rapenburgerstraat 67.

Rapenburgerstraat 69-1 – familie Muller
Het gezin waarin Bennie Muller, voetballer van Ajax, opgroeide, woonde tot 1943 op dit adres. Ze verhuisden in 1943 naar Rapenburgerstraat 83-2.

Rapenburgerstraat 71-1 – familie Potts
Een van de adressen waar Ruben Potts woonde. Zijn herinneringen staan hier.

Rapenburgerstraat 75 – Philip Heigmans
Philip Heigmans en zoon waren sigarenfabrikanten en zij hadden rond 1884 drie zaken in Amsterdam, op de Weesperstraat 112, de Rapenburgerstraat 75 en sinds maart 1884 op de Lazarussteeg 6. Philip werd geboren in Amsterdam op 11 oktober 1834 en was gehuwd met Amalia Eliazar Reens (Amsterdam, 10 oktober 1828 – 15 december 1893) en zij hadden zes kinderen: Mozes (Amsterdam, 6 april 1859 – Amsterdam, 12 april 1929), Jetta (Amsterdam, 18 maart 1860), Eliazer (Amsterdam, 11 november 1864), Sara (Amsterdam, 10 maart 1869 – Auschwitz, 5 februari 1943), Anna (Amsterdam, 11 november 1870 – Amsterdam, 1 mei 1936) en Schoontje (Amsterdam, 10 oktober 1862 – Apeldoorn, 21 februari 1941). Vader Philip overleed te Haarlem op 10 mei 1913.

Rapenburgerstraat 90 – 90a – KUHOFA
kuhofaWaarschijnlijk was dit een wat groter gebouw waar meerdere bestemmingen voor waren. Zo was hier de Eerste Amsterdamsche Kunsthoornwarenfabriek gevestigd, maar voordat dit bedrijf hier begon was er op dit adres een school gevestigd, de St Vincentius a Paolo, een katholieke kostenloze armenschool, en ook de RK Militaire Vereniging was er gevestigd (artikel verder op deze bladzijde).
In de fabriek werden  knopen gemaakt. De fabriek was van 1934 tot 1941 van Benjamin Feiwel (Josef Chaim Benjamin Feiwel, Tarnow, 31 oktober 1889 – Sobibor, 23 juli 1943 gehuwd met Fanny Nussbaum, München, 15 oktober 1905 – Sobibor, 23 juli 1943 en hun zoon Norbert, Berlijn 8 september 1929 – Sobibor, 23 juli 1943).
KUHOFA was een Joods bedrijf en kreeg in de oorlog een verwalter, na de oorlog kon er een doorstart gemaakt worden en in 1947 kuhofa2zocht de fabriek personeel. Voor 1950 waren er problemen met het personeel en werd erbij het bedrijf regelmatig gestaakt. In 1955 werd het faillissement uitgesproken, het bedrijf was toen van Eibert Hazeveld.

cortissosbananenEerder, in 1922, was op dit adres ook het hoofdkantoor gevestigd van Cortissos, in West-Indische bananen.
Gedurende de oorlog hebben er in dit pand onderduikers gezeten. We zoeken hierover nadere gegevens.

Rapenburgerstraat 107 – kleuterschool
Voor de oorlog was op dit adres een kleuterschool gevestigd.  Op deze pagina een foto en een oproep.

Rapenburgerstraat 92/94 bakker Elte
Op dit adres was bakker J Elte gevestigd. De zaak ging in 1908 failliet.

Rapenburgerstraat 126 – Weduwe J Stein

In Nagyvarad was voor de oorlog 25% van de bevolking Joods. In 1919 werd de stad door de Roemenen ingenomen en in 1920 aan Roemenie toegewezen.  Het grootste deel van de Joodse bevolking overleefde de 2e Wereldoorlog niet. De synagoge uit 1890 wordt nog gebruikt voor de huidige Joodse gemeenschap.

In 1884 had J. Stein zijn wijnhandel op nummer 132. In november 1886 was de zaak verplaatst naar nummer 126. Josef Stein werd op 18 juni 1839 in Grosswardein (Nagyvarad), Roemenië, geboren en hij trouwde met Mali Rijerman. Mali overleed op 6 juli 1881 en hij had toen met haar kinderen; Martin (Marcus) (Hongarije, 27 september 1868), Sara (14 april 1871), Mietje (30 april 1876). Een jaar na het overlijden van Mali trouwde Josef op 20 september 1882 met de in Wageningen op 7 januari 1848 geboren Jeannette de Haas. Ook zij krijgen vier kinderen; Hendrika (Amsterdam, 1 december 1884 – Sobibor, 28 mei 1943), Samuel (Amsterdam, 30 augustus 1885, Samuel emigreerde op 10 november 1919 naar Australië, overleden 1980?), Mozes (Morris) (Amsterdam, 18 februari 1887, emigreerde in 1905 naar de Verenigde Staten en diende in zowel de Eerste als de Tweede Wereldoorlog) en Betje (Amsterdam, 30 oktober 1891 – Deurne, 21 juli 1929). Josef overleed op 11 december 1905 in Amsterdam. Zijn  vrouw zette de drankenhandel door onder de naam Firma Wed. J. Stein. Jeannette overleed op 1 november 1923. De zaak werd nog voortgezet onder de naam Weduwe J. Stein en ging in februari 1928 failliet.

Het liedje over de wijn van Stein
In de vorige eeuw ging er over de wijn van Stein een lied rond:

Als Pesach aangekondigd wordt
Zegt moeder tegen vader:
“Vergeet de wijn van Stein tcoh niet,
want Pesach komt al nader

Wijn van Stein
dat smaakt zo fijn
bij charouses en bij krijn
Wijn van Stein
dat smaakt zo fijn
bij charouses en bij krijn

“Moeder”, vraagt de kleine Jaap
heel leep en bij de pinken,
“Mag men van die wijn van Stein
ook maar vier glazen drinken?”

Wijn van Stein
dat smaakt zo fijn
bij charouses en bij krijn
Wijn van Stein
dat smaakt zo fijn
bij charouses en bij krijn.

Rapenburgerstraat 128 – M B Nijkerkschool
Op nummer 128 was in de 2e wereldoorlog (vanaf 17 december 1941) een dependance van de M B Nijkerkschool gevestgd, een ambachtschool voor Joodse kinderen. De directeur van deze school was Abraham Elzas, architect van onder andere de Lekstraatsjoel.

Rapenburgerstraat 171 – Meisjesweeshuis
Op nummer 171 was het meisjesweeshuis gevestigd. Het pand staat er nog en is als zodanig herkenbaar.

Verder lezen:
herinneringen Rapenburgerstraat van Ruben Potts
Achter de Rapenburgerstraat
Rapenburgerstraat foto Waaigaten

 

bron:
Binnenstad 243, dec 2010 Inpandig Joods erfgoed
De amsterdamse jodenhoek in foto’s M H Gans, 1974, Ten Have, Baarn, met dank aan Theo Bakker.

mezoezah tip van Benjamin Flesschedrager
email E Pohlman, 15 november 2016
“Advertentie Kuhofa”. “De Telegraaf“. Amsterdam, 03-01-1940. Geraadpleegd op Delpher op 16-11-2016, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:110578526:mpeg21:a0052
“Advertentie Kuhofa”. “De waarheid“. Amsterdam, 29-03-1947. Geraadpleegd op Delpher op 16-11-2016, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010852324:mpeg21:a0037
“LAGER ONDERWIJS.”. “De Telegraaf“. Amsterdam, 11-05-1901. Geraadpleegd op Delpher op 16-11-2016, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:110556707:mpeg21:a0032
St Vincentius a Paolo op http://resources.huygens.knaw.nl/armenzorg/gids/vereniging/1960143806 (geraadpleegd 16 november 2016)
“FAILLISSEMENTEN Elte.”. “Het nieuws van den dag : kleine courant“. Amsterdam, 12-02-1908. Geraadpleegd op Delpher op 16-11-2016, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010164435:mpeg21:a0091
“Advertentie Cortissos”. “Arnhemsche courant“. Regionaal/lokaal, 03-08-1922. Geraadpleegd op Delpher op 16-11-2016, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB08:000105493:mpeg21:a0013
Rapoenburgerstraat 52: “Het Joodsch Bijzonder Onderwijs”. “Nieuw Israelietisch weekblad“. Amsterdam, 07-04-1939. Geraadpleegd op Delpher op 03-05-2017, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010874670:mpeg21:a0003  
“Advertentie Heigmans”. “Nieuw Israelietisch weekblad“. Amsterdam, 07-03-1884. Geraadpleegd op Delpher op 16-06-2017, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010871482:mpeg21:a0012
www.joodsmonument.nl, lemmata Heigmans (geraapleegd 16 juni 2017)
www.dutchjewry.org, lemma Mozes Heigmans (geraadpleegd 16 juni 2017)
weduwe Stein: “FAILLISSEMENTEN.”. “Algemeen Handelsblad“. Amsterdam, 16-02-1928. Geraadpleegd op Delpher op 15-07-2017, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010658322:mpeg21:a0229  
stein: “Familiebericht”. “Nieuw Israelietisch weekblad“. Amsterdam, 15-12-1905. Geraadpleegd op Delpher op 15-07-2017, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010871816:mpeg21:a0049  
stein: “Advertentie”. “Nieuw Israelietisch weekblad“. Amsterdam, 04-04-1884. Geraadpleegd op Delpher op 15-07-2017, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010871486:mpeg21:a0013  
www.maxvandam.info, lemmata familie Stein (geraadpleegd 15 juli 2017)
lied Wijn van Stein: Tamarah Benima (red), Kippesoep was ondenkbaar zonder saffraan (Den Haag 1983) 59

illustratie:
“Advertentie Kuhofa”. “De Telegraaf“. Amsterdam, 03-01-1940. Geraadpleegd op Delpher op 16-11-2016, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:110578526:mpeg21:a0052
“Advertentie Kuhofa”. “De waarheid“. Amsterdam, 29-03-1947. Geraadpleegd op Delpher op 16-11-2016, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010852324:mpeg21:a0037
“Advertentie Cortissos”. “Arnhemsche courant“. Regionaal/lokaal, 03-08-1922. Geraadpleegd op Delpher op 16-11-2016, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB08:000105493:mpeg21:a0013
“Advertentie Heigmans”. “Nieuw Israelietisch weekblad“. Amsterdam, 07-03-1884. Geraadpleegd op Delpher op 16-06-2017, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010871482:mpeg21:a0012
“Familiebericht Stein”. “Nieuw Israelietisch weekblad“. Amsterdam, 15-12-1905. Geraadpleegd op Delpher op 15-07-2017, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010871816:mpeg21:a0049

laatst bijgewerkt:
19 augustus 2017