diamantindustrie (‘het vak’)

Illustratie Nationale Beeldbank: Diamantslijperij E van Dam, Ruysdaelstraat 49

De Portugese Joden stonden al bij hun vestiging in Amsterdam bekend om hun goede handelscontacten. Deze contacten hadden ze ook in gebieden waar diamant gevonden werd. Dat gecombineerd met het feit dat er voor de diamantslijperij geen gilde bestond maakte het voor de Joodse bevolking mogelijk om in deze industrie te gaan werken. De eerste aanzet tot deze ontwikkeling van de diamantindustrie in Nederland kwam toen de Braziliaanse mijnen in 1728 werden ontdekt. De kwaliteit van deze stenen was echter niet zo hoog, maar Portugese zeelieden voerden ook beter stenen uit India aan. Eerder al, in 1476, was het polijsten van de diamant uitgevonden door de Brugse goudsmid Lodewijk van Berquem. Lodewijk vestigde zich in Amsterdam en hielp door zijn kennis met de ontwikkeling van deze industrietak. In eerste instantie werd deze bedrijfstak als huisnijverheid uitgevoerd, en dat gebeurt al in 1615 door Sefardische diamantslijpers. De slijpmolens bediende men met de voet, een beetje zoals de pottenbakkers dat nu doen. Na 1850 kwamen de stoomslijperijen op. De Kaapse Tijd (1870 – 1873) zorgde echter voor zo’n grote toevloed aan ruwe diamant dat de schaal van de huisnijverheid niet meer kon voldoen aan de vraag en de diamanten werden voortaan binnen diamantslijperijen verwerkt. Tot die tijd was de diamant een voornamelijk Joodse bedrijfstak, maar de vraag werd zo groot dat ook christelijke bedrijven opkwamen. In Amsterdam waren er zo’n 9000 mensen werkzaam in deze industrie.

Rond 1910 begon de klad erin te komen, onder meer door de concurrentie van Antwerpen. Rond Antwerpen kwam de huisnijverheid in de diamant weer op en daar werd tegen zeer lage lonen geproduceerd. De  Eerste Wereldoorlog, waar België wel aan deelnam, zorgde tijdelijk voor een opleving van de Amsterdamse industrie omdat de productie in België moeilijk werd, maar de crisis in de twintiger en dertiger jaren werd de nekslag voor deze bedrijfstak in Amsterdam. In 1935 werkten er nog maar 3000 mensen in deze industrie.
In de Tweede Wereldoorlog was er een opleving. De nazi’s konden de diamant goed gebruiken vanwege de waardevastheid en verhandelbaarheid. In juli 1942 dreigden de Joodse diamantwerkers gedeporteerd te worden en daarmee zou deze industrie geliquideerd zijn. De Duitsers zagen dit in en men selecteerde 500 diamantwerkers en 300 handelaren die “bis auf Weiteres” een sper kregen en daarom voorlopig van deportatie waren vrijgesteld. Dat bleven zij tot januari 1943. Toen werd een deel gedeporteerd en zij werden in september 1943 gevolgd door het grootste deel van de achterblijvers in Amsterdam. Na de oorlog was de Amsterdamse diamantindustrie in grootte slechts een fractie van wat het ooit was.

Functies binnen de diamant
Klover/zager: Klooft of zaagt de ruwe diamant in de gewenste ruwe vorm en probeert zo groot mogelijke stukken eruit te krijgen waarbij rekening gehouden moet worden met insluitingen e.d.
Snijders: Roosjessnijders en Briljantsnijders zorgen voor de eerste bewerking van de gekloofde stenen.
Slijpers: Slijpersbazen en -knechten zorgen voor het slijpen van de steen
Versteller: verstelt de diamant in de gewenste hoeken
Schijvenschuurder: schuurden de slijpstenen

Diamantslijperijen alfabetisch op naam:
Klik hier voor gesorteerd op locatie
Klik hier voor weergave op kaart

naam adres eigenaar/directeur geopend vergroot aantal molens bron link
De Amsterdamse Diamantslijperij Nieuwe Lijnbaansgracht            
Diamant Industrie A van Moppes & Zn Albert Cuypstraat 2-6          
Diamant Slijperij Maatschappij Nieuwe Achtergracht   15 April 1845   436 Weekblad ANDB 23 maart 1895
Diamantroosjes fabriek Lamon Plantage Parklaan 25          
Diamantslijperij Fagelstraat 96 – 102            
Diamantslijperij Hemonystraat 26 C H Mann      
De Tijd, 20 juli 1901
 
Diamantslijperij Plantage Middenlaan 14-16a         Nieuws van den Dag, 23 september 1892
Diamantslijperij Nieuwe Vaart A Th Liscaljet April 1893   90
Weekblad ANDB 23 maart 1895
 
Diamantslijperij Adolph Daniel Stalpertstraat Weduwe M Sanders 1878 1887 114
Weekblad ANDB 23 maart 1895
 
Diamantslijperij Alberding Kromme Palmstraat 15 Z Alberding 31 oktober 1887 1891 50
Weekblad ANDB 23 maart 1895
 
Diamantslijperij Altes Kadijk W E Altes     20
Weekblad ANDB 23 maart 1895
 
Diamantslijperij Asscher Tolstraat 129            
Diamantslijperij Aukes Anjeliersstraat 200 25 februari 1889     68
Weekblad ANDB 23 maart 1895
 
Diamantslijperij Beek Millendona Valkenburgerstraat            
Diamantslijperij Beffie Verversstraat 16-18 J M Beffie 1884   44
Weekblad ANDB 23 maart 1895
 
Diamantslijperij Belser Looiersdwarsstraat 40 gebroeders Belser 14 februari 1887   139
Weekblad ANDB 23 maart 1895
 
Diamantslijperij Berekey Overtoom 8 Berekey     10
Weekblad ANDB 23 maart 1895
 
Diamantslijperij Boas Nieuwe Keizersgracht 16          
Diamantslijperij Boas Nieuwe Uilenburgerstraat 173 Israel, Hartog en Marcus Boas 29 juni 1879 1887 486 Weekblad ANDB 23 maart 1895
Diamantslijperij Boas Rechtboomsloot S W Boas (S J Boas) 27 oktober 1889   86
Weekblad ANDB 23 maart 1895
 
Diamantslijperij Bottenheim Nieuwe Lijnbaansgracht   februari 1873   369
Weekblad ANDB 23 maart 1895
 
Diamantslijperij Catharina Elandstraat F Anderheggen 1888   56
Weekblad ANDB 23 maart 1895
 
Diamantslijperij Cohen & Wolder Rapenburgerstraat 42 Cohen en Wolder 20 April 1884   80 Weekblad ANDB 23 maart 1895
Diamantslijperij Couverien Plantage Muidergracht            
Diamantslijperij D de Citroen Jodenbreestraat            
Diamantslijperij Daniëls Zwanenburgerstraat
Alex E. Daniels en zoon
     
Weekblad ANDB 23 maart 1895
 
Diamantslijperij De 3 Fonteijne Lijnbaansgracht 190 P Obermann 1887   100
Weekblad ANDB 23 maart 1895
 
Diamantslijperij De Bloem Bloemstraat 125 H Kranius November 1887   120
Weekblad ANDB 23 maart 1895
 
Diamantslijperij De Boers Lijnbaansgracht 15            
Diamantslijperij De Drie Hoeden Rozengracht 212 A Th Liscaljet 3 januari 1882   28
Weekblad ANDB 23 maart 1895
 
Diamantslijperij De Eendracht Nieuwe Achtergracht H Coëlho oktober 1887   167 Weekblad ANDB 23 maart 1895
Diamantslijperij De Harmonie Zwanenburgerstraat 37 L Sloog 15 april 1884, wordt al genoemd in 1834 (Algemeen Handelsblad, 23 september 1834)   94
Weekblad ANDB 23 maart 1895
 
Diamantslijperij De Overtoom Vondelkade J Eweg 11 April 1888   216
Weekblad ANDB 23 maart 1895
 
Diamantslijperij De Palmboom Middenweg L Kok 15 juli 1889 1894 77
Weekblad ANDB 23 maart 1895
 
Diamantslijperij De Solla Swammerdamstraat 3        
De Tijd, 28 juli 1888
 
Diamantslijperij De Tranvaal Lange Bleekerspad V Disselkoen januari 1876 1895 96
Weekblad ANDB 23 maart 1895
 
Diamantslijperij De Vries en Zoon Fokke Simonsstraat S M de Vries 20 juli 1884   227
Weekblad ANDB 23 maart 1895
 
Diamantslijperij De Vrijheid Govert Flinckstraat M L Bierman 16 juli 1874 1884 178
Weekblad ANDB 23 maart 1895
 
Diamantslijperij De Weduwe Swaab Valkenburgerstraat M Swaab April 1879   115
Weekblad ANDB 23 maart 1895
 
Diamantslijperij Delden Haarlemmerweg A Delden en Comp 1887   60
Weekblad ANDB 23 maart 1895
 
Diamantslijperij Delmonte & Kok Rapenburgerstraat 44            
Diamantslijperij Derfeu Egelantiersgracht 167            
Diamantslijperij Dilemma Kuypersstraat J W Laghuwitz 1891 1892 61
Weekblad ANDB 23 maart 1895
 
Diamantslijperij Drukker              
Diamantslijperij Eduard van Dam Ruyschdaelstraat 49 – 55            
Diamantslijperij Egerdink & Co Nieuwe Vaart            
Diamantslijperij Elisa Anjeliersstraat 226 – 228         Algemeen Handelsblad, 3 juli 1900, Aanbestedingen
Diamantslijperij Embden & Zn Govert Flinckstraat 41            
Diamantslijperij Eweg Vondelkade        
Weekblad ANDB 23 maart 1895
 
Diamantslijperij Flora Gerard Doustraat Ph Jacobs 23 December 1887   80
Weekblad ANDB 23 maart 1895
 
Diamantslijperij Gomperts Valkenburgerstraat 100
Mozes Gomperts
     
Nederlandse Staatscourant, 3 maart 1879
 
Diamantslijperij Goudeket Uilenburgerstraat Goudeket      
Weekblad ANDB 23 maart 1895
 
Diamantslijperij Greeter Konijenstraat 9-1 L C Greeter 20 mei 1882   60
Weekblad ANDB 23 maart 1895
 
Diamantslijperij Hekster & Co Jodenhouttuinen Simon Hekster 1882   146
Weekblad ANDB 23 maart 1895
 
Diamantslijperij Hekster & Schenkkan Jodenhouttuinen 33-37 Simon Aron Hekster en Samuel Schenkkan 1887 (officieel 1888) in 1887 vergroot tot 138 molens 35 Weekblad ANDB 23 maart 1895
Diamantslijperij Hennevels Elandstraat            
Diamantslijperij Jaakke Middenweg J E Jaakke April 1895   25
Weekblad ANDB 23 maart 1895
 
Diamantslijperij Jacobs & David Nieuwe Weteringstraat Jacobs en David 1862   160
Weekblad ANDB 23 maart 1895
 
Diamantslijperij Jeanette Dijkstraat 36-38 Minnikenhof 1872 1882 90
Weekblad ANDB 23 maart 1895
 
Diamantslijperij Kampfraath Albert Cuypstraat 2-6 J C G Kampfraath februari 1889 1893 280 Weekblad ANDB 23 maart 1895
Diamantslijperij Koningin Sophia Valkenburgerstraat F J N von Glahn 19 November 1878 1886 – 1889 282
Weekblad ANDB 23 maart 1895
 
Diamantslijperij Konz Nieuwe Weteringstraat J Konz 1884   39
Weekblad ANDB 23 maart 1895
 
Diamantslijperij Kratzerstein Looiersgracht            
Diamantslijperij Krever Rapenburg 99 (achter) S D Krever      
Algemeen Handelsblad, 2 september 1886
 
Diamantslijperij M E Coster Amstel 3 – 19            
Diamantslijperij M E Coster Zwanenburgerstraat M E Coster 1856    
Algemeen Handelsblad, 21 mei 1856
 
Diamantslijperij Maatschappij Amstel 51            
Diamantslijperij Maatschappij Nieuwe Achtergracht 170          
Diamantslijperij Maijkels Weesperstraat 83 M I Maijkels      
Nieuws van den Dag, 14 maart 1883
 
Diamantslijperij Mersie Bruin Middenweg 78-80            
Diamantslijperij Metz & Citroen Rapenburgerstraat 53 – 61 Jac S Metz 11 September 1881   168
Weekblad ANDB 23 maart 1895
 
Diamantslijperij Mok & Soester Jodenhouttuinen 55-57            
Diamantslijperij Prinses Maria Jodenhouttuinen 55-57
Stuten en Masseling
    62
Weekblad ANDB 23 maart 1895
 
Diamantslijperij Ricardo Commelinstraat 96        
Weekblad ANDB 23 maart 1895
 
Diamantslijperij Riecker & H P van der Velde Middenweg            
Diamantslijperij Rooselaar 1e Oosterparkstraat            
Diamantslijperij Roulina Rozengracht H Roulina 1882   157
Weekblad ANDB 23 maart 1895
 
Diamantslijperij Rudelsheim Valkenburgerstraat 72 gebroeders Rudelsheim 4 April 1887   160
Weekblad ANDB 23 maart 1895
 
Diamantslijperij Samuel Gassan Zwanenburgerstraat 12            
Diamantslijperij Schutte Gerard Doustraat            
Diamantslijperij Simonis Hortusplantsoen Simonis 1882   57
Weekblad ANDB 23 maart 1895
 
Diamantslijperij Sjouwerman Nieuwe Vaart 21            
Diamantslijperij Smit Leidsegracht 262            
Diamantslijperij Soep & Co Nieuwe Achtergracht 17-23          
Diamantslijperij Swaneveld en Derjeu Egelantierstraat   1 augustus 1879   50
Weekblad ANDB 23 maart 1895
 
Diamantslijperij Van Abbe Albert Cuypstraat 267-269            
Diamantslijperij Van Abbe Nicolaas Berchemstraat 7-9 gebroeders Van Abbe September 1887   156
Weekblad ANDB 23 maart 1895
 
Diamantslijperij Van Gelder Hoogte Kadijk 41            
Diamantslijperij Van Moppes Plantage Middenlaan 40   September 1878 1886 393
Weekblad ANDB 23 maart 1895
 
Diamantslijperij Van Weerden en Slijper Nieuwe Achtergracht Van Weerden freres en S E Slijper 4 April 1888   163 Weekblad ANDB 23 maart 1895
Diamantslijperij Verschuur en Van der Voort Looiersgracht   1869   72
Weekblad ANDB 23 maart 1895
 
Diamantslijperij Vigeveno & Zn Kromboomsloot gebroeders Vigeveno 1889   90
Weekblad ANDB 23 maart 1895
 
Diamantslijperij Vigeveno & Zn Sint Anthoniesbreestraat S Vigeveno en zoon 10 augustus 1885 1889 90
Weekblad ANDB 23 maart 1895
 
Diamantslijperij Voorzanger Verversstraat 21-30 Ed Voorzanger 15 September 1877   72
Weekblad ANDB 23 maart 1895
 
Diamantslijperij Wiedenhof Anjeliersstraat Wed P Wiedenhof 1875   62
Weekblad ANDB 23 maart 1895
 
Diamantslijperij Ziekenoppasser Paardenstraat 11-13 R C Ziekenoppasser 1876   62 Weekblad ANDB 23 maart 1895