Rapenburgerstraat

bethhamidr1bethhamidr2De Rapenburgerstraat was de hoofdstraat van het aangeplempte stuk land dat tijdens de Tweede Uitleg bij de stad werd gevoegd. De geschiedenis van Rapenburg, Marken en Uilenburg loopt parallel, toen dit deel voor bebouwing geschikt werd vonden vooral arme Oost-Europese Joden hier hun thuis. Zij waren voor een deel naar Nederland gevlucht voor de pogroms. Dat is ook de reden waardoor veel Joodse sporen in dit deel van de stad vanuit de Asjkenazische gemeenschap komen.

Rapenburg werd al snel een arm deel van de stad. In de 19e eeuw heeft men wel geprobeerd de Rapenburgerstraat op te knappen en resten daarvan zijn nu nog te zien. Op de foto het Beth HaMidrasj Ets Haim (Leerschool Boom des Levens). Het gebouw stamt uit 1883, en de gevel werd aangepast in 1973. Het was een leerhuis waar volwassenen samen kwamen om te leren uit oude Hebreeuwse literatuur. Dat werd binnen dit instituut al gedaan sinds 1740 en toen werd de Dritt Sjoel hiervoor gebruikt. In 1883 kreeg men een eigen onderkomen, ontworpen door architecten G B Salm en A Salm. Er was ook een synagoge gevestigd in dit pand.

rapenburgerneiekilleEen eind verder op de Rapenburgerstraat vinden we de Rapenburgersjoel van de Neie Kille. Deze synagoge was van een afsplitsing van de liberale gemeente en deze afsplitsing bestond van 1796 tot 1808. De synagoge stamt uit 1799. Tot in de oorlog is deze synagoge in gebruik gebleven en nadat hij door de nazi’s grondig was geplunderd is hij niet meer als sjoel gebruikt. Meer informatie via deze link.
Aan het gebouw is de locatie waar ooit een mezoeza zat nog te zien, nu eens niet op een houten deurpost (want die zijn veelal verdwenen en daarmee de sporen ook).

Rapenburgerstraat 24 – gezin Jacob Soep
Jacob Soep werkte bij de diamantslijperij Boas en via de link is een glazen raam te zien waar hij met diamant zijn naam inkraste.

Rapenburgerstraat 33boven – familie Swaab
In dit huis woonden voor de oorlog fotograaf Benedictus Swaab (Amsterdam, 30 september 1888), zijn vrouw Sophia Kruijer (Arnhem, 30 maart 1887) en hun kinderen Maria (Amsterdam, 9 april 1917), Jacob (Amsterdam, 3 maart 1913) en Elisabeth (Amsterdam, 24 mei 1914). In de nacht van 14 op 15 mei 1940, de nacht na de capitulatie, maakten zij door gasverstikking een einde aan hun leven.

Rapenburgerstraat 34 – 36 Saadat Zekeniem
In 1792 was er een gaarkeuken op Rapenburgerstraat 34-36 gevestigd speciaal voor oudere Joden, Saadat Zekeniem. Dit pand is afgebroken.

Rapenburgerstraat 38-42 – Hoedenfabriek Gebroeders Verduin N.V.
Op dit adres was deze hoedenfabriek gevestigd. Via de link het uitgebreide verhaal.

Rapenburgerstraat 42 – diamantslijperij N Cohen & Co
Op 19 november 1883 gaf de stad Amsterdam N Cohen toestemming om op deze locatie een diamantslijperij te beginnen.

Rapenburgerstraat 52 – Bewaarschool voor Nederlands Israëlitische minvermogenden
Deze school, voor kinderen van arme ouders, was hier in het begin van de vorige eeuw gevestigd.

Rapenburgerstraat 52 – Nederlands Israëlitische Voorbereidende School
Deze school was hier in 1939 gevestigd. In de jaren twintig was dit de Nederlands Israëlitische Bewaarschool. In 1932 was volgens de kranten hier de Eerste Joodse kleuterschool gevestigd.

Rapenburgerstraat 67 – Ostjidischer Arbiter Kulturfarajn Sch.Anski
in de Valckenierstraat was voor de oorlog het zaaltje van de oost – Joodse immigranten gevestigd. Waarschijnlijk was dit gebouw “De Leeuw”. De vereniging, doorgaans Sch.Anski genoemd, werd in 1920 opgericht. Na de oorlog zat de organisatie op de Rapenburgerstraat 67.

Rapenburgerstraat 69-1 – familie Muller
Het gezin waarin Bennie Muller, voetballer van Ajax, opgroeide, woonde tot 1943 op dit adres. Ze verhuisden in 1943 naar Rapenburgerstraat 83-2.

Rapenburgerstraat 71-1 – familie Potts
Een van de adressen waar Ruben Potts woonde. Zijn herinneringen staan hier.

Rapenburgerstraat 75 – Philip Heigmans
Philip Heigmans en zoon waren sigarenfabrikanten en zij hadden rond 1884 drie zaken in Amsterdam, op de Weesperstraat 112, de Rapenburgerstraat 75 en vanaf maart 1884 op de Lazarussteeg 6. Philip werd geboren in Amsterdam op 11 oktober 1834 en was gehuwd met Amalia Eliazar Reens (Amsterdam, 10 oktober 1828 – 15 december 1893) en zij hadden zes kinderen: Mozes (Amsterdam, 6 april 1859 – Amsterdam, 12 april 1929), Jetta (Amsterdam, 18 maart 1860), Eliazer (Amsterdam, 11 november 1864), Sara (Amsterdam, 10 maart 1869 – Auschwitz, 5 februari 1943), Anna (Amsterdam, 11 november 1870 – Amsterdam, 1 mei 1936) en Schoontje (Amsterdam, 10 oktober 1862 – Apeldoorn, 21 februari 1941). Vader Philip overleed te Haarlem op 10 mei 1913.

Rapenburgerstraat 90 – 90a – KUHOFA
kuhofaWaarschijnlijk was dit een wat groter gebouw waar meerdere bestemmingen voor waren. Zo was hier de Eerste Amsterdamsche Kunsthoornwarenfabriek gevestigd, maar voordat dit bedrijf hier begon was er op dit adres een school gevestigd, de St Vincentius a Paolo, een katholieke kosteloze armenschool, en ook de RK Militaire Vereniging was er gevestigd (artikel verder op deze bladzijde).
In de fabriek werden  knopen gemaakt. De fabriek was van 1934 tot 1941 van Benjamin Feiwel (Josef Chaim Benjamin Feiwel, Tarnow, 31 oktober 1889 – Sobibor, 23 juli 1943 gehuwd met Fanny Nussbaum, München, 15 oktober 1905 – Sobibor, 23 juli 1943 en hun zoon Norbert, Berlijn, 8 september 1929 – Sobibor, 23 juli 1943).
KUHOFA was een Joods bedrijf en kreeg daarom in de oorlog een Verwalter. Na de oorlog kon er een doorstart gemaakt worden en in 1947 kuhofa2zocht de fabriek personeel. Voor 1950 waren er problemen met het personeel en werd erbij het bedrijf regelmatig gestaakt. In 1955 werd het faillissement uitgesproken, het bedrijf was toen van Eibert Hazeveld. cortissosbananenEerder, in 1922, was op dit adres ook het hoofdkantoor gevestigd van Cortissos, in West-Indische bananen.
Gedurende de oorlog hebben er in dit pand onderduikers gezeten. We zoeken hierover nadere gegevens.

Rapenburgerstraat 92/94 – bakker Elte
Op dit adres was bakker J Elte gevestigd. De zaak ging in 1908 failliet.

Rapenburgerstraat 102 – Samson Hartog Cohen
Samson Hartog Cohen was koopman in goud en zilver. Hij werd op 1 september 1884 failliet verklaard door de arrondissements-rechtbank te Amsterdam.

Rapenburgerstraat 107 – kleuterschool
Voor de oorlog was op dit adres een kleuterschool gevestigd.  Op deze pagina een foto en een oproep.

Rapenburgerstraat 109 – Beth Hamidrasj Ets Haim
Het verhaal over dit leerhuis en de sjoel die er gevestigd was staat hier.

Rapenburgerstraat 126 – Weduwe J Stein

In Nagyvarad was voor de oorlog 25% van de bevolking Joods. In 1919 werd de stad door de Roemenen ingenomen en in 1920 aan Roemenië toegewezen.  Het grootste deel van de Joodse bevolking overleefde de 2e Wereldoorlog niet. De synagoge uit 1890 wordt nog gebruikt voor de huidige Joodse gemeenschap.

In 1884 had J. Stein zijn wijnhandel op nummer 132. In november 1886 was de zaak verplaatst naar nummer 126.
Josef Stein werd op 18 juni 1839 in Grosswardein (Nagyvarad), Roemenië, geboren en hij trouwde met Mali Rijerman. Mali overleed op 6 juli 1881 en hij had toen met haar de volgende kinderen; Martin (Marcus) (Hongarije, 27 september 1868), Sara (14 april 1871), Mietje (30 april 1876).
Een jaar na het overlijden van Mali trouwde Josef op 20 september 1882 met de in Wageningen op 7 januari 1848 geboren Jeannette de Haas. Ook zij krijgen vier kinderen; Hendrika (Amsterdam, 1 december 1884 – Sobibor, 28 mei 1943), Samuel (Amsterdam, 30 augustus 1885, Samuel emigreerde op 10 november 1919 naar Australië, en is daar overleden in 1980?), Mozes (Morris) (Amsterdam, 18 februari 1887, emigreerde in 1905 naar de Verenigde Staten en diende in zowel de Eerste als de Tweede Wereldoorlogi in het leger van de VS) en Betje (Amsterdam, 30 oktober 1891 – Deurne, 21 juli 1929). Vader Josef overleed op 11 december 1905 in Amsterdam. Zijn  vrouw zette de drankenhandel voort onder de naam Firma Wed. J. Stein. Jeannette overleed op 1 november 1923. De zaak werd ook toen nog voortgezet onder de naam Weduwe J. Stein en ging in februari 1928 failliet.

Het liedje over de wijn van Stein
In de vorige eeuw ging er over de wijn van Stein een lied rond:

Als Pesach aangekondigd wordt
Zegt moeder tegen vader:
“Vergeet de wijn van Stein toch niet,
want Pesach komt al nader

Wijn van Stein
dat smaakt zo fijn
bij charouses en bij krijn
Wijn van Stein
dat smaakt zo fijn
bij charouses en bij krijn

“Moeder”, vraagt de kleine Jaap
heel leep en bij de pinken,
“Mag men van die wijn van Stein
ook maar vier glazen drinken?”

Wijn van Stein
dat smaakt zo fijn
bij charouses en bij krijn
Wijn van Stein
dat smaakt zo fijn
bij charouses en bij krijn.

Rapenburgerstraat 123 – Bussenschuthofje
Op deze plek is het Bussenschuthofje gevestigd.

Rapenburgerstraat 128 – Eerste Joodse Kleuterschool
Het moderne zusje van de kleuterschool op nummer 52 (een dependance) was in 1936 op dit adres gevestigd.

Rapenburgerstraat 128 – M B Nijkerkschool
Op nummer 128 was in de Tweede Wereldoorlog (vanaf 17 december 1941) een dependance van de M B Nijkerkschool gevestigd, een ambachtsschool voor Joodse kinderen. De directeur van deze school was Abraham Elzas, architect van onder andere de Lekstraatsjoel.

Rapenburgerstraat 155 – Maurits en Sebilla Allegro
Na de oorlog woonden Maurits en Sebilla Allegro op dit adres en hadden er hun zuurhandel. Maurits en Sebilla adopteerden Jacob Wegloop.

Rapenburgerstraat 171 – Meisjesweeshuis
Op nummer 171 was het meisjesweeshuis gevestigd. Het pand staat er nog en is als zodanig nog steeds herkenbaar.

Rapenburgerstraat 173 – Rapenburgersjoel
Het verhaal over de synagoge die in dit gebouw gevestigd was staat hier.

Rapenburgerstraat 191 – Banketbakker M Cohen
Rond 1880 had M Cohen op dit adres zijn koek- en banketbakkerij gevestigd. Meijer Marcus Cohen was op 1 juli 1837 in Zevenaar geborenen trouwde op 17 juli 1872 met Betje Hijmans (Wageningen, 20 juni 1843). Zij kregen de volgende kinderen: Hijman (Amsterdam, 22 juni 1873), Marcus (Amsterdam, 13 december 1874), Grietje (Amsterdam, 14 mei 1879), Hartog (Amsterdam, 19 januari 1881), Rebecca Vrouwtje (Amsterdam, 16 juni 1882), Leentje (Amsterdam, 6 augustus 1883) en Julia (Amsterdam, 1 november 1884).

Verder lezen:
herinneringen Rapenburgerstraat van Ruben Potts
Achter de Rapenburgerstraat
Rapenburgerstraat foto Waaigaten

 

bron:
Binnenstad 243, dec 2010 Inpandig Joods erfgoed
De amsterdamse jodenhoek in foto’s M H Gans, 1974, Ten Have, Baarn, met dank aan Theo Bakker.

mezoezah tip van Benjamin Flesschedrager
email E Pohlman, 15 november 2016
“Advertentie Kuhofa”. “De Telegraaf“. Amsterdam, 03-01-1940. Geraadpleegd op Delpher op 16-11-2016, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:110578526:mpeg21:a0052
“Advertentie Kuhofa”. “De waarheid“. Amsterdam, 29-03-1947. Geraadpleegd op Delpher op 16-11-2016, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010852324:mpeg21:a0037
“LAGER ONDERWIJS.”. “De Telegraaf“. Amsterdam, 11-05-1901. Geraadpleegd op Delpher op 16-11-2016, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:110556707:mpeg21:a0032
St Vincentius a Paolo op http://resources.huygens.knaw.nl/armenzorg/gids/vereniging/1960143806 (geraadpleegd 16 november 2016)
“FAILLISSEMENTEN Elte.”. “Het nieuws van den dag : kleine courant“. Amsterdam, 12-02-1908. Geraadpleegd op Delpher op 16-11-2016, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010164435:mpeg21:a0091
“Advertentie Cortissos”. “Arnhemsche courant“. Regionaal/lokaal, 03-08-1922. Geraadpleegd op Delpher op 16-11-2016, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB08:000105493:mpeg21:a0013
Rapoenburgerstraat 52: “Het Joodsch Bijzonder Onderwijs”. “Nieuw Israelietisch weekblad“. Amsterdam, 07-04-1939. Geraadpleegd op Delpher op 03-05-2017, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010874670:mpeg21:a0003  
“Advertentie Heigmans”. “Nieuw Israelietisch weekblad“. Amsterdam, 07-03-1884. Geraadpleegd op Delpher op 16-06-2017, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010871482:mpeg21:a0012
www.joodsmonument.nl, lemmata Heigmans (geraapleegd 16 juni 2017)
www.dutchjewry.org, lemma Mozes Heigmans (geraadpleegd 16 juni 2017)
weduwe Stein: “FAILLISSEMENTEN.”. “Algemeen Handelsblad“. Amsterdam, 16-02-1928. Geraadpleegd op Delpher op 15-07-2017, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010658322:mpeg21:a0229  
stein: “Familiebericht”. “Nieuw Israelietisch weekblad“. Amsterdam, 15-12-1905. Geraadpleegd op Delpher op 15-07-2017, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010871816:mpeg21:a0049  
stein: “Advertentie”. “Nieuw Israelietisch weekblad“. Amsterdam, 04-04-1884. Geraadpleegd op Delpher op 15-07-2017, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010871486:mpeg21:a0013  
www.maxvandam.info, lemmata familie Stein (geraadpleegd 15 juli 2017)
lied Wijn van Stein: Tamarah Benima (red), Kippesoep was ondenkbaar zonder saffraan (Den Haag 1983) 59
“BEWAARSCHOOL (nummer 52).”. “Nieuw Israelietisch weekblad”. Amsterdam, 25-11-1927. Geraadpleegd op Delpher op 30-11-2017, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010858008:mpeg21:a0117
“EERSTE JOODSCHE KLEUTERSCHOOL.”. “Nieuw Israelietisch weekblad”. Amsterdam, 18-03-1932. Geraadpleegd op Delpher op 30-11-2017, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010874744:mpeg21:a0069
“EERSTE JOODSCHE KLEUTERSCHOOL Rapenburgerstraat 52 en 128”. “Nieuw Israelietisch weekblad”. Amsterdam, 24-04-1936. Geraadpleegd op Delpher op 30-11-2017, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010871405:mpeg21:a0161
“Advertentie”. “Nieuw Israelietisch weekblad”. Amsterdam, 15-11-1929. Geraadpleegd op Delpher op 30-11-2017, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010874390:mpeg21:a0017
Lucas Ligtenberg, Mij krijgen ze niet levend. De zelfmoorden van mei 1940 (Amsterdam 2027) 218
www.joodsmonument.nl, lemmate Benedictus Swaab (geraadpleegd 14 februari 2918)
“Advertentie Cohen”. “Nieuw Israelietisch weekblad”. Amsterdam, 16-07-1880. Geraadpleegd op Delpher op 02-03-2018, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010860702:mpeg21:a0012
“Stadsnieuws Officieele Kennisgeving N Cohen & Co.”. “Het nieuws van den dag : kleine courant”. Amsterdam, 19-11-1883. Geraadpleegd op Delpher op 02-03-2018, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010065147:mpeg21:a0071
“Advertentie faillissement Cohen”. “Algemeen Handelsblad”. Amsterdam, 06-09-1884. Geraadpleegd op Delpher op 02-03-2018, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010144804:mpeg21:a0038

illustratie:
“Advertentie Kuhofa”. “De Telegraaf“. Amsterdam, 03-01-1940. Geraadpleegd op Delpher op 16-11-2016, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:110578526:mpeg21:a0052
“Advertentie Kuhofa”. “De waarheid“. Amsterdam, 29-03-1947. Geraadpleegd op Delpher op 16-11-2016, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010852324:mpeg21:a0037
“Advertentie Cortissos”. “Arnhemsche courant“. Regionaal/lokaal, 03-08-1922. Geraadpleegd op Delpher op 16-11-2016, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB08:000105493:mpeg21:a0013
“Advertentie Heigmans”. “Nieuw Israelietisch weekblad“. Amsterdam, 07-03-1884. Geraadpleegd op Delpher op 16-06-2017, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010871482:mpeg21:a0012
“Familiebericht Stein”. “Nieuw Israelietisch weekblad“. Amsterdam, 15-12-1905. Geraadpleegd op Delpher op 15-07-2017, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010871816:mpeg21:a0049
“Advertentie”. “Nieuw Israelietisch weekblad”. Amsterdam, 15-11-1929. Geraadpleegd op Delpher op 30-11-2017, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010874390:mpeg21:a0017
“Advertentie Cohen”. “Nieuw Israelietisch weekblad”. Amsterdam, 16-07-1880. Geraadpleegd op Delpher op 02-03-2018, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010860702:mpeg21:a0012

laatst bijgewerkt:
10 mei 2018