Nieuwe Keizersgracht

wachtkamer
wachtkamer

niziekenhuisDe Nieuwe Keizersgracht was een gracht waar veel Joden woonden die het financieel beter hadden, net zoals op de Nieuwe Prinsengracht en de Nieuwe Herengracht.
Aan de Nieuwe Keizersgracht was vanaf 1885 het Nederlands Israëlitisch Ziekenhuis gevestigd. Ernaast kwam het Rosenthal May Zusterhuis. Op de foto op de volgende pagina, uit 1904, staat het ziekenhuis. De foto hieronder is de wachtkamer. Het zusterhuis is er nog niet, dat kwam waar toen de huizen met de hoge trap links van het ziekenhuis stonden. Achter het ziekenhuis was in de Nieuwe Kerkstraat het dodenhuisje of Metaarhuis (Metaheirhuis).

Bewonersinitiatief Schaduwkade
Sinds 2010 is een een initiatief van de bewoners van het deel van deze gracht tussen Amstel en Weesperstraat om de namen van de in de oorlog vermoorde bewoners terug te brengen. Dit initiatief, de Schaduwkade, werd op 26 mei 2013 onthuld. Meer informatie via deze link.

Nieuwe Keizersgracht 16 – Boas
Hier is diamantslijperij Boas ontstaan, die later op Uilenburg zat. De drie broers Boas (Israël, Marcus en Hartog) begonnen hier een bedrijf in 1870. Israël en Marcus kochten de ruwe diamant in Parijs en Hartog, die in dit pand woonde, organiseerde het slijpen van de diamant wat door thuisslijpers werd gedaan. Gedurende de Kaapse tijd werd er zoveel diamant aangevoerd dat deze werkwijze niet meer ging en lieten de gebroeders een fabriek bouwen op Uilenburg.

Nieuwe Keizersgracht 28 (Brands-Rusthofje)
Hier kwam een van de belangrijkste verzetsgroepen in Amsterdam tijdens de Tweede Wereldoorlog samen, de verzetsgroep Gerretsen. De groep vervalste op grote schaal bonkaarten en persoonsbewijzen. Een van de meest prominente leden was Eli van Tijn, hoofdonderwijzer van de Kraaipanschool.

fransmanNieuwe Keizersgracht 29 –  pension Fransman
Koosjer pension Fransman was hier gevestigd in 1912. Men kon er verblijven, maar er was ook dagelijks gelegenheid om er te dineren.

Nieuwe Keizersgracht 33-2 – synagoge
Hier woonde Salomon Mendes Coutinho en van midden 1944 tot 5 mei 1945 was hier een schuilsynagoge. Er hebben Duitsers voor de deur gestaan om in te vallen, maar de bewoners hebben hen om de tuin geleid en de synagoge kon tot het eind van de oorlog bestaan. Een link met tekening staat hier.

Nieuwe Keizersgracht 39 – pension
Een streng ritueel pension was op dit adres gevestigd in 1925, volgens een advertentie in het NIW.

fransmannkgr50Nieuwe Keizersgracht 50 – pension (rond de oorlog voor vluchtelingen)
In 1925 was hier pension A. Fransman gevestigd. Dit zou dezelfde uitbater kunnen zijn als van nummer 29 in 1912 en de eerste keer dat Fransman op dit adres als pension wordt genoemd is in 1918.
Dit pand was tot in de Tweede Wereldoorlog een Joods pension, toen was de uitbater J. Stegmeijer. A. Fransman opende op 1 juni 1922 aan de Kostverlorenstraat 57 te Zandvoort Hotel Villa Lenij, Julia en had toen naast de vestiging in Amsterdam ook in Zandvoort een bedrijf. Meer over de Nieuwe Keizersgracht 50 via deze link.

Nieuwe Keizersgracht 54 – Fröbelschool

Hier zat de -in de volksmond- Herman Elte Fröbelschool. Meer via de link.

De vereniging kreeg ook het beheer over de in 1874 opgerichte Herman Elteschool (vestiging Nieuwe Keizersgracht 54 en later aan de Nieuwe Achtergracht) en na 1929 ook de Palacheschool (Lepelkruisstraat). In 1927 was de Joodse Meer Uitgebreid Lager Onderwijs (JULO) school aan de Weteringschans van start gegaan en in 1928 begon op de Nieuwe Herengracht een Joodse HBS die in 1938 naar de Stadstimmertuin ging. De vereniging Kennis en Godsvrucht ging na de oorlog over in het Joods Bijzonder Onderwijs te Buitenveldert.

Nieuwe Keizersgracht 56 – Bolle
Hier woonden Godfried Bolle, met zusters Jeanne Bolle en Julie Bolle.

huis Sim Josephus Jitta, nummer 58
huis Sim Josephus Jitta, nummer 58

Nieuwe Keizersgracht 58huis familie Josephus Jitta
Een zeer mooi pand op de Nieuwe Keizersgracht 58 was van handelaar Sim Josephus Jitta. Het pand heeft nu verschillende bestemmingen, zo heeft er jaren een praktijk voor alternatieve geneeswijzen gezeten. In de oorlog was het pand heel berucht, toen werd het gebruikt voor de Joodsche Raad. Veel Joodse Amsterdammers hebben hier geprobeerd om vrijgesteld te worden van transport.

bollemNieuwe Keizersgracht 62 – Bolle
Hier woonden de familie Maurits (Mozes) Bolle en Marie Bolle-Blitz met hun zoons: Meier Henri Max (Max), Lucas Leonard (Leo) en Godfried (Freddy).
In het Joodsch Weekblad van eind oktober 1941 staat een advertentie van Max.

Nieuwe Keizersgracht 64 – Englander
hier woonde de familie Englander, dirigent van het koor van de Grote Sjoel.

Nieuwe Keizersgracht 70 – Deen
Jacques Deen schonk in 1912 zijn huis aan Vereniging “De Joodsche Invalide”. In dit pand werd een tehuis geopend en er was plaats voor 10 mannen en vrouwen. In deze tijd was er in dit pand een huissynagoge gevestigd.

plaquettetotaal
Plaquette hal voormalig zusterhuis

rosenthalmaytekstNieuwe Keizersgracht 116 – Ziekenhuis
Vooral vroeger zag je bij ziekenhuizen ook een zusterhuis. Hierin zaten kleine woningen voor de verpleegsters en verplegers, die dan ook dicht bij hun werk waren. Van het ziekenhuis is naast het Metaarhuis op de Nieuwe Kerkstraat alleen het Rosenthal-May Zusterhuis op 116 overgebleven. De bouw is gefinancierd door het Rosenthal May fonds van de weduwe van bankier George Rosenthal (Lippman-Rosenthal bank).

rosmaygedenkNieuwe Keizersgracht 116 – Krankzinnigengesticht
Op deze gracht was ook het Israëlitisch Vrouwen Krankzinnigengesticht gevestigd; ziekenhuis, metaarhuis, zusterhuis en gesticht vormden een groot zorgcluster.
Dit gesticht werd in 1864/1865 gebouwd en de architecten waren W J J Offenberg en Van Straaten. Redelijk snel na de bouw ontstonden er capaciteitsproblemen en in 1920/1921 werd het overgeplaatst naar het Geneeskundig Gesticht Het Apeldoornsche Bosch in Apeldoorn. Pand is gesloopt.

plaquettehal

bron:
communityjoodsmonument.nl,
stadsarchief Amsterdam,
“Pension Fransman”. “Nieuw Israelietisch weekblad“. Amsterdam, 02-10-1912. Geraadpleegd op Delpher op 15-05-2016, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010860226:mpeg21:a0029
Nieuw Israëlietisch Weekblad, 5 juni 1925, pension nummer 39
Nieuwe Keizersgracht 28 – www.4en5meiamsterdam.nl, lemma Nieuwe Keizersgracht 28-42 (geraadpleegd 1 december 2016)

Illustraties:
plaquette groot en plaquette klein, zusterhuis met naam met dank aan Suzanne Rodrigues Pereira,
“Pension Fransman”. “Nieuw Israelietisch weekblad“. Amsterdam, 02-10-1912. Geraadpleegd op Delpher op 15-05-2016, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010860226:mpeg21:a0029,
“Pension Fransman (nummer 50)”. “Nieuw Israelietisch weekblad“. Amsterdam, 17-04-1925. Geraadpleegd op Delpher op 15-05-2016, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010872536:mpeg21:a002,
stadsarchief Amsterdam, woningkaart Nieuwe Keizersgracht 50, Stegmeijer.
Nieuw Israëlietsch Weekblad, 19 mei 1922, Hotel Villa Lenij, Julia,

laatst bijgewerkt:
1 december 2016