Jodenbreestraat

Deze straat werd gedurende de eerste helft van de 17e eeuw de Breestraat genoemd en liep vanaf de Nieuwmarkt naar het Mr. Visserplein. Er kwamen op het deel vanaf de Anthoniessluis tot aan het Mr. Visserplein in de 17e eeuw veel Joden wonen, waardoor dit deel al snel Jodenbreestraat genoemd werd, en het andere deel van de Breestraat werd -daarvoor al- St. Antoniesbreestraat genoemd. Voor de geschiedenis van deze straten volg deze link.

jodenbreejodenhoutTot 1893 werd de straat gebruikt als markt (foto Pesachmarkt). Deze markt moest op last van de gemeente beëindigd worden en verhuisde toen naar het Waterlooplein.

Gedurende de 2e Wereldoorlog werden veel Joodse bewoners van deze straat weggevoerd. De straat kwam grotendeels leeg te staan en na de oorlog werd er in eerste instantie niet veel gedaan om de verloedering te voorkomen. In de zestiger jaren ontstonden er plannen om de straat te verbreden en brede verkeersader aan te leggen tussen de Weesperstraat en de Prins Hendrikkade. De panden aan de noordzijde van de straat werden hiervoor gesloopt, voor zover ze niet al gesloopt waren na de oorlog.
Acties van buurtbewoners én beschermers van monumenten hebben de sloopdrift kunnen stoppen bij de St Antoniessluis.

Wel werd het “Maupoleum” gebouwd, tal van jaren in de top-10 van de lijst van lelijkste gebouwen van Nederland. Het Maupoleum is gesloopt, op die plek verrees een appartementencomplex met op de begane grond onder andere een supermarkt.

jodenbree1theeboomJodenbreestraat 1 – bakker Theeboom
Op nummer 1 was de vermaarde bakkerij Theeboom gevestigd. De bakker zat hier tot in de oorlog, en na de oorlog kon deze zaak weer geopend worden. De locatie van de zaak is schuin tegenover het Rembrandthuis, bij de ingang van de filmacademie.

Jodenbreestraat 4 – Rembrandthuis
In de 17e eeuw woonde Rembrandt in deze straat, eerst van 1631 – 1635 en later van 1639 – 1656 in het pand dat nu het Rembrandthuis is (foto’s boven). De foto helemaal boven is uit 1906, ver voordat het Rembrandthuis een museum werd, met de laatste bewoners van het huis. In het Rembrandthuis is zelfs een huissynagoge gevestigd geweest.

jodenbree5vanmaarsen1893Jodenbreestraat 5 – Van Maarssen
aan het einde van de 19e eeuw kon men bij Van Maarssen terecht voor dekens.

jodenbree14kool1892Jodenbreestraat 14 – Kapper Kool
Zadok Juda Kool opende zijn zaak in 1892 op dit adres.

Jodenbreestraat 16 – Van Sweden
Op dit nummer verkocht in 1903 S van Sweden zijn grutterswaren.

jodenbree17poelierveermanJodenbreestraat 17 – poelier Veerman
Philip en Rebecca Veerman hadden hier hun poeliersbedrijf.

Jodenbreestraat 18 – E S van Raap
Op deze locatie had E S van Raap zijn zaak in tabak, sigaren, koffie en thee rond 1850 – 1875. In 2017 is sigarenmagazijn Esch er gevestigd. In dit nieuwe pand is een Hebreeuwse gevelsteen aangebracht met de tekst “Indien ik u vergeet O Jeruzalem, zo vergete mijn rechterhand”.

jodenbree19gerzon1892Jodenbreestraat 19 – Van Tijn
In 1905 was hier restaurant Van Tijn gevestigd, enkele jaren eerder was dit het restaurant van Frank Gerzon.

Jodenbreestraat 24 – Titushuis
Op de Jodenbreestraat 24 is het Titushuis (onder) gevestigd, het enig overgebleven oorspronkelijke winkelpand in deze Joodse winkelstraat. De verbouwing of bouw in de jaren 30 werd waarschijnlijk door architect E M Rood gedaan.
Tot aan de oorlog was hier een kruidenierszaak van de familie Rimini gevestigd.

jodenbree25bakkervanthijnJodenbreestraat 25 – bakker Van Thijn
Bakker Van Thijn was hier al in het begin van de 20e eeuw gevestigd en had tegen de oorlog een broodsnijmachine.

Jodenbreestraat 28 – De Jong
In 1898 was op dit adres het restaurant van I de Jong gevestigd.

Jodenbreestraat 28 – Hartog
Op dit adres was in 1932 Chocolaterie Hartog gevestigd. Deze zaak had meerdere vestigingen in Amsterdam; Van Woustraat 80, Maasstraat 48, Weesperstraat 85 en Jodenbreestraat 28.

Jodenbreestraat 33 – slagerij Velleman

Slagerij J S Velleman was op dit adres gevestigd en kon in 1942, alleen voor Joods publiek, geopend blijven.

Jodenbreestraat 35 – slagerij Joosten
Slagerij N L Joosten was op dit adres gevestigd en kon in 1942, alleen voor Joods publiek, geopend blijven.

Jodenbreestraat 40 – slager Bartels
Slagerij A J Bartels was op dit adres gevestigd vanaf 1927. Daarvoor was deze slager gevestigd op de Zwanenburgwal 16 en de St Anthoniesbreestraat 40. In 1942 was dit de slagerij van D ten Brink. In 1942 kon hij, alleen voor Joods publiek, geopend blijven.

Jodenbreestraat 42 – Abas
In 1907 was hier Abas gevestigd, handelaar in koffie, thee, tabak en sigaren.

Jodenbreestraat 43 – slager Quiros
Op nummer 43, aan de kant van de Mozes en Aaronkerk, was koosjere slagerij Quiros gevestigd. Later werd dit de broodjeszaak van Sal Meijer.

jodenbree43vegaJodenbreestraat 43 – Vega
Hier (advertentie uit 1901) is Vega nog een koffiehuis. Later werd het een nachtcafé en waarschijnlijk op een andere locatie in de Jodenbreestraat.

jodenbree45messias1893Jodenbreestraat 45 – Messias
In juni 1893 verhuisde M S Messias, kleermaker, naar dit adres.

Jodenbreestraat 46 – Leefsma
In 1903 zat Leefsma’s boekhandel en drukkerij op dit adres.

jodenbree47snatager1894
Jodenbreestraat 47 – Snatager

Een van de bekendste bakkers van deze straat was zonder twijfel S B Snatager. Hij was er in 1894 al gevestigd.

jodenbree48nabarro1893Jodenbreestraat 48 – Nabarro
Kruidenier Nabarro was in 1893 op dit adres gevestigd.

jodenbree51polakJodenbreestraat 51 – drogisterij Polak Aan het einde van de 19e eeuw was op dit adres drogisterij Polak gevestigd.

Jodenbreestraat 52hs – kapper Pruijm
Kapper Pruijm was een kapper die pruiken maakte voor het toneel, maar ook voor orthodoxe vrouwen. Zijn zaak had hij op 52hs.

Jodenbreestraat 56 – Melhado
Schoenenzaak Melhado was op dit adres gevestigd in 1903. Meyer Milhado (Amsterdam, 17 nov 1887) en zijn vrouw Lea Milhado-Zwartverwer (Amsterdam, 3 sep 1905) woonden met hun zoon Abraham Milhado (Amsterdam, 12 juni 1935) op dit adres. Ze werden vermoord in Sobibor op 2 juli 1943. De dag voor de deportatie sprak Meyer een buurjongen aan. Hij waarschuwde hem met de zin: “Jij overleeft dit wel. Vertel het verder en verder”.

Jodenbreestraat 60 – Sluijs
Eduard Sluijs had in 1903 zijn zaak in boter, kaas, eieren, chocolade e.d. op dit adres.
Eduard Sluijs (Amsterdam, 13 april 1876 – Auschwitz, 30 sep 1942) woonde hier met zijn vrouw Helena de Vries (Leiden, 7 juni 1879 – Auschwitz, 12 feb 1943) en hun zoons Mark (Amsterdam, 21 aug 1910 – Sobibor, 4 juni 1943), David (Amsterdam, 21 sep 1917 – Sobibor, 4 juni 1943) en Joseph (Amsterdam, 15 maart 1919 – Sobibor, 4 juni 1943).

Jodenbreestraat 61II – bloemenzaak Reens
Op dit adres hadden Levie Reens (Amsterdam, 18 juni 1859 – Amsterdam, 10 oktober 1940) en zijn vrouw Rachel Kosman (Amsterdam, 3 mei 1852 – Amsterdam, 24 jan 1942) hun bloemenzaak.

verder:
Bloemenzaak Reens verzorgde de bloemen ter gelegenheid van het zestigjarig bestaan van het Nieuw Israëlietisch Weekblad in 1925, en werden in de toespraak van J. Joachimsthal genoemd.

Jodenbreestraat 63 – Nieuw Israëlietisch Weekblad
Hier zat de redactie van het NIW tot deze krant verboden werd op 26 september 1940.

Jodenbreestraat 63 – Het Joodsche Weekblad
De redactie en drukkerij Joachimsthal van Het Joodsche Weekblad was hier gevestigd vanaf april 1941. Het eerste nummer van deze onder censuur staande krant voor Joods Nederland verscheen op 11 april 1941 in een oplage van 21.000 (het NIW had in 1940 een oplage van 15.000 exemplaren) . Het laatste nummer verscheen op 28 september 1943.

Jodenbreestraat 63-2 – Max Peereboom
Max Peereboom groeide op op dit adres.

Jodenbreestraat 65 – Lioni
De firma Lioni, in tabak en koffie, was op dit adres gevestigd in 190-3 en bestond sinds 1846.
Al voor de oorlog zat hier de slagerij van D E Content. dit was een van de slagers die in 1942 nog open kon blijven, alleen voor Joodse klanten.

jodenbree69groen1892Jodenbreestraat 69 – Groen
M L Groen verkocht aan het einde van de 19e eeuw vanaf dit adres groenten en dergelijke.

Jodenbreestraat 70 – Gebroeders Krant

Op dit adres hadden in 1903 de gebroeders Krant hun zaak “De Koophandel”.

Jodenbreestraat 71 – slagerij Prins
Op dit adres zat in het begin van de twintigste eeuw de slagerij ORT van A M Prins. In 1941 was dit eveneens een restaurant en het bedrijf was aangesloten bij REOR.

Jodenbreestraat 73 – Mouwes
Tot in de oorlog was hier de ORT zaak Mouwes gevestigd.

jodenbree79bartelsJodenbreestraat 79 – Bartels
Op dit adres was Bartels gevestigd in 1890 en hij verkocht Saksische Kanarievogels, en gros en detail.

Jodenbreestraat 81 – Content
In 1903 woonde hier de slager van D E Content. Hij werkte in in de vleeschhal op de amstelstraat en had daar bank 25 en 26.

Jodenbreestraat 89 – Joodsche Raad
Op dit adres was een van de bureau’s van de Joodsche Raad gevestigd, en wel die van de “Verwerking van oude materialen tot gebruiksvoorwerpen ten dienste van naar Duitsland vertrekkenden”.

Jodenbreestraat 91 – Bier & Kaiser
In 1937 was hier de Vleeschhouwerij annex Fijne Vleeschwaren ORT Bier & Kaiser gevestigd.

Jodenbreestraat 97 – slagerij A Meijer
Op dit adres zat in het begin van de twintigste eeuw de slagerij ORT van A Meijer.

jodenbree101Jodenbreestraat 101 – Maison Korn
In 1947 opende Maison Korn hier haar deuren.

Jodenbreestraat 102 – Wapen van China
De gebroeders Krant hadden hier hun koffie- en theemagazijn “Het Wapen van China” in 1903.

Jodenbreestraat 103 – J D Davids & Zonen
Hier was de winkel van opticien J D Davids & Zonen gevestigd. Via de link is een brillenkoker te zien.

bron:
Groot-Papegaaij, A. de, herinneringen kapper Pruim (mail 4 nov 2014)
Nieuw Israëlietisch Weekblad, 19 mei 1916, advertentie halslagersvereeniging
Nieuw Israëlietisch Weekblad, 6 september 1909, advertentie Abas
Nieuw Israëlietisch Weekblad, 13 sep 1940, advertentie Mouwes
Nieuw Israëlieitsch Weekblad, 11 sep 1925, toespraak J Joachimsthal – Reens
ibidem, 5 sep 1947, Maison Korn, nummer 101
ibidem, 3 sep 1937, Bier & Kaiser, nummer 91
ibidem, 22 jan 1932, Hartog
ibidem, 7 juli 1905, Van Tijn, nummer 19
ibidem, 11 jan 1901, bakkerij Van Thijn, nummer 25
ibidem, 4 juli 1934, poelier Veerman, nummer 17
ibidem, 15 nov 1901, Vega, nummer 43
ibidem, 22 jan 1892, drogist Polak, nummer 52
ibidem, 1 juli 1892, Gerzon, nummer 19
ibidem, 26 aug 1892, Kool, nummer 14
ibidem, 9 dec 1892, Groen, nummer 69
ibidem, 16 dec 1892, Van Maarssen, nummer 5
ibidem, 2 juni 1893, Nabarro, nummer 48
ibidem, 9 juni 1893, Messias, nummer 45
ibidem, 10 aug 1894, Snatager, nummer 47
ibidem, 28 jan 1898, I de Jong, nummer 28
ibidem, 27 maart 1903, Sluijs, nummer 60
ibidem, 3 april 1903, Lioni, nummer 65
ibidem, 28 aug 1903, Leefsma, nummer 46
ibidem, 18 sep 1903, Melhado, nummer 56
ibidem, 18 sep 1903, Krant, nummer 70 en nummer 102, Content nummer 81, Van Sweden nummer 16, |
ibidem, 26 jan 1940, oplage
Het Nieuws van den Dag: kleine courant, jan 1890, Bartels, nummer 79
Het Volk, 19 okt 1928, advertentie slager Bartels, nummer 40
Het Joodsche Weekblad, 12 juni 1942, Theeboom, nummer 1
ibidem, 24 april 1942, Mededeeling – slagerij Content, slagerij Joosten, slagerij Ten Brink, slagerij J S Velleman
Jaap van Velzen, herinneringen op Buurtwinkels, de Jodenbreestraat voor de oorlog (youtube) (geraadpleegd 28 dec 2015)
www.joodsmonument.nl, lemma gezin Meyer Milhado (geraadpleegd 31 dec 2015), nummer 56hs
ibidem, lemma gezin Eduard Sluijs (geraadpleegd 21 dec 2015), nummer 60hs
beeldbank stadsarchief Amsterdam, gravure Jodenbreestraat 18

Stigter, Bianca, De Bezette Stad, Plattegrond van Amsterdam 1940 – 1945 (Amsterdam 2005) p 70
vertaling gevelsteen Jodenbreestraat 18 met dank aan Aron Sterk

Illustraties:
foto’s van nu: © joodsamsterdam.nl

Laatst aangepast:
21 mei 2017